PL EN RU    E-KANCELARIA ZALOGUJ SIĘ
Centrum Prawa Żywnościowego - logotyp
Menu

Współpraca z wydawnictwem

  • Rosnąca baza komentarzy prawnych
  • Dostęp do profesjonalnej wiedzy po zalogowaniu w LEX
wolters LEX LEX

NAJNOWSZY ARTYKUŁ / KOMENTARZ

Przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego – komentarz

autor: Patryk Kalinowski

Prawo żywnościowe nie kończy się na regulacjach dotyczących produkcji i dystrybucji żywności. Dla obrotu gospodarczego – i szerzej dla społeczeństwa oraz jego bezpieczeństwa – istotne powinno być także to, co dzieje się z produktami, które z tego obrotu wyszły a nie zostały sprzedane konsumentom finalnym lub które – z różnych powodów – nigdy do obrotu nie trafiły. Dlatego też wprowadzono pojęcie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego (dalej jako: UPPZ).

W świetle danych przedstawionych przez Główny Inspektorat Weterynarii za 2017 r. w państwach członkowskich Unii Europejskiej rocznie wytwarzane jest ponad 20 milionów ton UPPZ, z czego w Polsce ok. 2 miliony ton. Przede wszystkim należy pamiętać, że UPPZ mogą być niebezpieczne dla zdrowia ludzi i zwierząt, jeśli nie zostaną odpowiednio usunięte. Niewłaściwe zagospodarowanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego potencjalnie niesie ze sobą ogromne ryzyko dla bezpieczeństwa sanitarnego i weterynaryjnego w postaci rozprzestrzeniania się chorób zwierzęcych (np. BSE) lub zanieczyszczeń chemicznych (np. dioksynami). Przekonaliśmy się o tym wyraźnie podczas epidemii gąbczastej encefalopatii bydła w latach 90. w Europie Zachodniej.

W odpowiedzi na powyższe zagrożenia Unia Europejska wprowadziła regulacje sanitarne w zakresie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. Obejmują one przede wszystkim:

  • rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21.10.2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (Dz.Urz. UE L 300, s. 1), dalej rozporządzenie nr 1069/2009.Ustanawia ono "przepisy w zakresie zdrowia ludzi i zwierząt dla produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz produktów pochodnych, w celu zapobieżenia zagrożeniu stwarzanemu przez te produkty dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz zminimalizowania tego zagrożenia, a w szczególności w celu ochrony bezpieczeństwa łańcucha żywnościowego i paszowego" (zob. art. 1 przywołanego rozporządzenia) oraz

  • rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011 z 25.02.2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach w myśl tej dyrektywy (Dz.Urz. UE L 54, s. 1), dalej rozporządzenie nr 142/2011.

Przepisy ogólne

Czym są produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego? Zgodnie z art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 1069/2009 "produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego" oznaczają "całe zwierzęta martwe lub ich części, produkty pochodzenia zwierzęcego lub inne produkty otrzymane ze zwierząt nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, w tym komórki jajowe, zarodki i nasienie". Podstawowe znaczenie dla tej regulacji ma również pojęcie "produktów pochodnych", które "oznaczają produkty otrzymane w wyniku przynajmniej jednej obróbki, przekształcenia lub etapu przetwarzania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego" (art. 3 pkt 2) oraz "produkty pochodzenia zwierzęcego" w rozumieniu pkt 8.1. załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.04.2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz.Urz. UE L 139, s. 55), rozporządzenia (WE) nr 853/2004, czyli "żywność pochodzenia zwierzęcego, w tym miód i krew; żywe małże, szkarłupnie, osłonice i ślimaki morskie przeznaczone do spożycia przez ludzi; inne zwierzęta przeznaczone do przygotowania w celu dostarczenia ich w żywej postaci konsumentowi końcowemu".

Samo rozporządzenie nr 1069/2009 ma zastosowanie:

  1. do produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz produktów pochodnych, które nie mogą być przeznaczone do spożycia przez ludzi na mocy prawodawstwa wspólnotowego; oraz

  2. następujących produktów, które nieodwołalną decyzją danego podmiotu zostały przeznaczone do celów innych niż spożycie przez ludzi:

  • produktów pochodzenia zwierzęcego, które mogą zostać przeznaczone do spożycia przez ludzi na podstawie prawodawstwa wspólnotowego;

  • surowców do produkcji wyrobów pochodzenia zwierzęcego (art. 1).

Z kolei z zakresu rozporządzenia wyłączone są m.in. następujące UPPZ:

  1. całe zwierzęta dzikie, z wyjątkiem zwierzyny łownej, lub ich części, które nie są podejrzane o zakażenie ani zakażone chorobą przenoszoną na ludzi lub zwierzęta, z wyjątkiem zwierząt wodnych, wyłowionych w celach handlowych;

  2. całe zwierzęta dzikie lub ich części, które nie są gromadzone po zabiciu, zgodnie z dobrą praktyką myśliwską, bez uszczerbku dla rozporządzenia (WE) nr 853/2004;

  3. produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego ze zwierząt łownych i z mięsa zwierząt łownych, o których mowa w art. 1 ust. 3 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 853/2004;

  4. komórki jajowe, zarodki i nasienie przeznaczone do celów hodowlanych;

  5. surowe mleko, siara i ich produktów pochodne, uzyskiwane, przechowywane, usuwane lub stosowane w gospodarstwie ich pochodzenia;

  6. odpady gastronomiczne, chyba że pochodzą ze środków przewozu międzynarodowego lub są przeznaczone na paszę lub są przeznaczone do przetworzenia za pomocą sterylizacji ciśnieniowej lub do przetworzenia metodami, o których mowa w art. 15 ust. 1 akapit pierwszy lit. b), lub też do przekształcenia w biogaz lub do kompostowania;

  7. surowa karma dla zwierząt domowych pochodząca ze sklepów detalicznych, w których mięso jest dzielone i przechowywane wyłącznie w celu dostarczenia go konsumentowi bezpośrednio na miejscu;

  8. surowa karma dla zwierząt domowych pochodząca z uboju, którego dokonano w gospodarstwie, z którego pochodzą zwierzęta, na użytek własny.

Kluczowym pojęciem dla omawiania zagadnień związanych z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego jest określony w art. 5 punkt końcowy w łańcuchu produkcyjnym. Jest to punkt odnoszący się do etapu produkcji, po osiągnięciu którego nie stosuje się już omawianych regulacji. Tzn. "takie produkty pochodne można wprowadzać do obrotu bez ograniczeń, o których mowa w niniejszym rozporządzeniu, i nie podlegają już one urzędowym kontrolom". Ratio takiego rozwiązania jest to, że takie produkty "nie stanowią już znaczącego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub zwierząt". Należy także w tym miejscu przywołać zasadę, że produkty, które raz stały się UPPZ, nie mogą wracać do łańcucha żywnościowego.

Należy zaznaczyć, że wymogów omawianego rozporządzenia nie stosuje się także do odpadów rozumianych zgodnie z polską ustawą z 14.12.2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2018 r. poz. 992), dalej ustawa o odpadach. Przepisów tej ustawy nie stosuje się do produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, w tym produktów przetworzonych, objętych rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009, z wyjątkiem tych, które są odpadami przewidzianymi do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania (art. 2 pkt 9). Mamy zatem do czynienia z alternatywą: albo dany produkt (materiał) kwalifikowany jest jako UPPZ albo jako odpad.

UPPZ zostały podzielone na kategorie ze względu na zagrożenia, jakie te produkty mogą powodować (art. 7 rozporządzenia nr 1069/2011). Kategorie te (1-3) odzwierciedlają "poziom zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt stwarzanego przez takie produkty", przy czym kategoria 1 odnosi się do tych uznanych za najbardziej niebezpieczne - szczególne ryzyko (art. 8), kategoria 2 - wysokie ryzyko (art. 9) i kategoria 3 - niskie ryzyko (art. 10). Z uwagi na ich szczegółowość należy pominąć w tym miejscu ich pełne przedstawienie.

Sposób postępowania z UPPZ zależy od kategorii produktów (materiałów) i dotyczy ich:

  1. przetwarzania;

  2. zbierania;

  3. transportu;

  4. magazynowania;

  5. użycia;

  6. niszczenia (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1069/2011).

Dysponowanie UPPZ nie jest dowolne i podlega wielu ograniczeniom, Rozporządzenie szczegółowo odnosi się do m.in. usuwania i stosowania UPPZ kategorii 1 (art. 12 rozporządzenia nr 1069/2011), kategorii 2 (art. 13) oraz kategorii 3 (art. 14). Sprowadza się to w dużej mierze do ich spalania oraz utylizowania, przetwarzania na inne cele gospodarcze, w tym energetyczne, odzieżowe czy paszowe. W ramach tego ostatniego przeznaczenia istnieją szczególnie restrykcyjne wymogi (art. 11). Należy wspomnieć, że poza wymienionymi w rozporządzeniu są dopuszczone także alternatywne metody zagospodarowania UPPZ (art. 19 i n.) Postępowanie w tym zakresie może wszcząć Komisja Europejska, państwo członkowskie UE lub zainteresowany podmiot. Do wydania zezwolenia na taką zaproponowaną metodę konieczne jest uzyskanie oceny Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

 
lex Pełna treść artykułu jest dostępna
po zalogowaniu w systemie:
czytaj całość

WSZYSTKIE ARTYKUŁY KOMENTARZE

Napoje energetyzujące - nowe regulacje, nowe obostrzenia
autor: Szymecka-Wesołowska Agnieszka

Publikacje Centrum Prawa Żywnościowego

Znakowanie, prezentacja, reklama żywności

Pierwszy w Polsce praktyczny komentarz do przepisów o znakowaniu i reklamie żywności, opracowany przez zespół CPŻ. Pozycja obowiązkowa dla każdej firmy zajmującej się produkcją i dystrybucją żywności.

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne w oznakowaniu, prezentacji i reklamie żywności. Komentarz. Red. nauk. dr A. Szymecka-Wesołowska i współautorstwa m.in. D. Szostka - wspólników Centrum Prawa Żywnościowego.

Bezpieczeństwo żywności i żwywienia

Komentarz do ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia pod redakcją naukową dr Agnieszki Szymeckiej-Wesołowskiej i współautorstwa m.in. Daniela Szostka - wspólników Centrum Prawa Żywnościowego.